GUI en psychologie, welke is de beauty en welke is the beast?

Column

Eerste versie gepresenteerd als paper op:
Synergy unlimited, university of Maastricht, June 19th 2002, sixth Sigchi.nl conference
Laatste inhoudelijke veranderingen maart 2009.
Leonard Verhoef Contact.

De praktijk

Interfaces zijn tegenwoordig allemaal ‘grafische’ interfaces, andere interfaces zijn er nauwelijks. Ouderen herinneren zich nog de taalinterface dos. Dit was een gebruiksonvriendelijke interface, dus taalinterfaces zijn slecht. Zo is de redenering.

Naar top.

Vanuit de psychologie wat nuancering over het verplichte grafische karakter van de interface.

GUI is niet grafisch

Verwarrend is dat gui’s niet altijd grafisch zijn. Het gebruik van beelden in gui’s is erg beperkt.

Eigenlijk zijn de pictogrammen de enige beeldelementen en toont men vooral tekst. Ook wanneer een grafische presentatie efficiënter zou zijn. Zo tonen de in dit boek besproken ‘gui’s’ voor electronic banking informatie alleen alfanumeriek. Waarnemingspsychologisch gezien zijn deze interfaces voor electronic banking geen gui’s maar tui’s (tekst user interfaces).

Naar top.

De windows die men in gui’s gebruikt zijn nauwelijks grafisch te noemen. De windows zijn rechthoekig, net als teksten. Ook de onderdelen van de velden zoals invulvelden en balken zijn rechthoekig.

Techniek afhankelijk

Verder zijn gui’s sterk afhankelijk van de interfacetechniek. Zodra een andere techniek wordt toegepast moet men een andere interface ontwerpen.

Naar top.

Een cui (command user interface) blijft vrijwel onveranderd bruikbaar als de techniek honderd procent verandert (bijvoorbeeld voice-input). De woordjes van een menu kun je wel inspreken terwijl een pictogram met je stem aanwijzen lastiger is.

GUI is analfabetisch

Een ‘grafische’ user interface zou psychologisch gezien een interface moeten zijn zonder woorden maar met uitsluitend beelden. Een psycholoog zou bij een gui in eerste instantie denken aan een interface voor analfabeten.

Naar top.

De term ‘gui’ staat, nota bene bij interface ontwerp, ook tegenover de term ‘cui’ (command user interface) waarmee men een ‘woord interface’ aanduidt zoals dos. Ik snap niet zo goed hoe men het command user interface zo achteloos los heeft kunnen laten. Wat is het bedienen van een computer anders dan het commanderen van een slaaf?

Bewegen of waarnemen?

Opmerkelijk is dat gui’s bedoeld waren om de onbegrijpelijke dos commandotaal gebruiksvriendelijk te maken. Men dacht dus een begrijpelijke interface te ontwerpen door een beroep te doen op een stel spieren, namelijk niet die van de vingers maar die van de pols. Bij een gui is het vooral één pols die invoert (aanwijst).

Naar top.

De term ‘pui’ (pointer user interface) zou de lading psychologisch gezien beter dekken. Voor de ogen is er weinig verschil; wat aangewezen moet worden kan een woord of een grafische voorstelling zijn.

Voor de gebruiker is de essentie van een gui niet visueel, zoals de term ‘grafisch’ suggereert, maar motorisch. Een schaker gaat heus niet beter spelen als je de stukken van een handvat voorziet. Evenzo gaat de ontwerper niet beter denken als je zijn handen en zijn ogen verwisselt. De term gui doet dat wel. Aanwijzen doe je met je handen en het grafische gedeelte met je ogen.

Inferieure communicatie

Opmerkelijk is dat communiceren zonder veel woorden en met grove motoriek (aanwijzen) over het algemeen gebruikelijk is wanneer het denken minder optimaal functioneert.

Naar top.

Kinderen van 18 maanden communiceren door met handen en voeten aan te wijzen en zeggen “tie, tie, tie”. Verder komt het voor bij mensen die met handen en voeten praten omdat zij de taal niet beheersen of omdat zij dronken zijn

Geen cognitief perspectief

Gui-handelingen laten zich moeilijk omzetten in macro’s.

Naar top.

Daarmee sluiten ze een belangrijke mogelijkheid tot vermindering van de mentale belasting en verhoging van de efficiëntie af.