Aanwijzen is voor de gebruiker handelen als een vijfjarige

Men verantwoordt het gebruik van de desktop wel met de theorie van Piaget (1969) (Gershenfeld). Volgens deze gerespecteerde denkpsycholoog is de eerste stap van de ontwikkeling van een denkhandeling de uitvoering van de handeling op motorisch niveau. Het aanwijzen op de desktop is een vorm van motorisch handelen. Het zijn echter vooral kleine kinderen die via motorische handelingen leren. De denkpsychologische kenmerken van computergebruikers zijn anders dan die van kleine kinderen. Bovendien is het ongewenst dat volwassen ervaren professionals 'op hun vingers moeten blijven tellen' om complexe om complexe sommen uit te rekenen.

Aanwijzen is langzaam

De hoogste snelheid die een mens met een goed qwerty toetsenbord kan halen ligt in de buurt van de 600 aanslagen per minuut. Gebruikt men niet de uit 1878 daterende qwerty indeling en techniek, maar een indeling die beter aangepast is aan de anatomische kenmerken van de mens en maakt men gebruik van moderne technieken dan is typen op spreeksnelheid voor iedereen haalbaar (Kruyff, 1983). Spreeksnelheid komt neer op ongeveer 900 tekens per minuut. Dat is langzamer dan de 300 aanslagen die een gebruiker met een muis, theoretisch zou kunnen halen. Wanneer elk teken staat voor een commando dan zijn de hedendaagse computers waarschijnlijk ook te langzaam om daadwerkelijk 900 (mens)instructies per minuut uit te voeren. Het is dan ook niet verwonderlijk dat ‘grafische interfaces’ tekstinterfaces worden door het gebruik van sneltoetsen.

Aanwijzen heeft geen standaard vocabulaire

Woordenboeken geven de standaard betekenis voor woorden. Een dergelijke standaard bestaat niet voor grafische elementen. Daardoor kunnen de betekenissen van grafische elementen verschillen en moet de gebruiker deze betekenissen leren. Verder is het voor het geheugen vervelend dat met aanwijzen vooruitwerken lastig is. Men kan eigenlijk pas aan het volgende scherm beginnen wanneer de applicatie deze ook daadwerkelijk toont. Instrueert men de applicatie door een tekst in te voeren dan kan de gebruiker onafhankelijk van wat de applicatie op het scherm toont doorwerken. Wanneer de computer de invoer van de gebruiker niet kan bijhouden dan lopen beiden niet meer synchroon. De gebruiker moet zijn werkgeheugen dan opdelen in een deel dat zich bezig houdt met taken die de gebruiker mentaal al afgerond heeft maar die hij de applicatie nog niet kan geven en de taken waar de gebruiker zelf in gedachten al aan toe is. Dit is zeer onwenselijk. Ten eerste is de capaciteit van het werkgeheugen zeer beperkt, onder optimale omstandigheden ongeveer 7 elementen. Ten tweede is het werkgeheugen een zeer belangrijk instrument bij het uitvoeren van mentale taken.

Aanwijzen is moeilijker programmeerbaar

Een van de belangrijkste voordelen van de computer als hulpmiddel is dat de gebruiker taken kan delegeren aan het hulpmiddel. Wanneer de gebruiker ‘grafisch’ communiceert dan is deze grafische taal moeilijker communiceerbaar dan wanneer de communicatie met woorden verloopt. Gebruikelijk is wel de grafische handelingen van een gebruiker op te nemen en de applicatie deze te laten vertalen in een ‘tekst’ macro. Wanneer men dan echt de grafische handelingen vertaalt dan kan men een tekst krijgen in de geest van: {UPLEVEL} {SCROLL-LOCK} {UPARROW} {RETURN} {SCROLL-LOCK} {F8} {DNLEVEL} {RETURN} J {UPLEVEL} {UPLEVEL} {RETURN} {DNARROW} {SCROLL-LOCK} {DNLEVEL}. Het zal niet iedereen duidelijk zijn dat hier staat: “save current file, delete b:current file, save b:current file”. Wanneer de ontwerper van deze macro een fout gemaakt heeft of iets wil veranderen dan zal dit bij dergelijke ‘grafische’ macro’s erg lastig zijn. Datzelfde geldt ook voor zeer krachtige functies als gebruik van variabelen, arrays en loops.

De ervaring van gebruikers en metaforen

Een leerpsychologische verantwoording voor het gebruik van metaforen is dat men bij beginners moet aansluiten bij het bekende. Voor de beginner is leren veranderen van eenvoudig en minder efficiënt gedrag naar gedrag waarmee men meer en complexere taken snel en foutloos kan afhandelen. Volgens deze omschrijving leidt het gebruik van een metafoor niet tot leren omdat men blijft steken in het beperkte model van de metafoor. Een leerling-vlieger moet je niet laten denken dat hij in een auto zit. Als je de ‘stuurknuppel’ blijft aanduiden als het ‘stuurwiel’ en het ‘hoogteroer’ als het gaspedaal, dan zal het vliegtuig nooit van zijn plaats komen. De werking van de eerste tekstverwerkers werd wel uitgelegd door geruststellend te verklaren dat het eigenlijk gewone typemachines waren. Dit leidde bij de beginnende gebruikers tot misverstanden die we ons nu niet meer voor kunnen stellen.

Voor beginners zijn metaforen dus niet zo geschikt. Ook voor de ervaren gebruiker is een metafoor meestal minder geschikt.

Een goede conceptuele structuur

Een goede structuur leidt tot een goede uitvoering van de taak. Zo heeft de IT geleerd dat gestructureerd programmeren leidt tot een vermindering van het aantal pogingen, semantische fouten en denkfouten met 90% (Sime, 1981; Allen, 1982). Het is echter onduidelijk welke structuur de desktop biedt. Wat is het ordeningscriterium voor de rijen en wat voor de kolommen bijvoorbeeld? Het gebruikelijke antwoord is dat de gebruiker dat zelf kan bepalen. Dat klinkt vriendelijk. Een autohandelaar die auto's verkoopt in losse delen en zegt dat u zelf mag bepalen waar u de pistonbrust plaatst zal dat niet kunnen verkopen als 'gebruiksvriendelijk.