Leren is meer struinen in een stad met paden
dan stampen in een kast met laden

Is leren een geheugenladekast vol informatie stampen, memoriseren en herhalen van sommen en woordjes? Leren is linken tussen bestaande en nieuwe kennis en vaardigheden in het netwerk van de hersenen. Het onderwijs moet de linken tonen en zo een kortere route door het neurale netwerk van de hersenen bouwen. De leerling leert dan moeite- en foutloos rekenen en een vreemde taal.





Kenniswijzer toepassen
leerpsychologie



Is leren: informatie in een ladekast stampen? Woorden die te maken hebben met leren suggereren dat het geheugen een ladekast is (instampen, opslaan, bewaren, ophalen, zoeken, inprenten). Fout, opnieuw! Blijven oefenen Jantje, je kunt het wel. Dat is het onderwijskundig handelen dat zij begrijpen. De ladekastmetafoor is misschien meer pedagogische hopeloosheid dan leerpsychologische deskundigheid.
 
De ladekast metafoor past niet

Stamppot heeft weinig overeenkomst met de hersenen en stampen is niet wat er in de hersenen tijdens het leren gebeurt.

  • Als het geheugen een ladekast zou zijn, waarom moet je dan herhalen en is er zelfs sprake van instampen? Instampen in het geheugen is niet aandrukken zoals in een lade maar herhalen.

  • Als het geheugen een ladekast zou zijn hoe komt het dan dat informatie uit het geheugen verdwijnt? De handdoek blijft in de lade liggen tot hij er uit gehaald wordt. Als een mens bewust informatie uit het geheugen ’haalt’ dan verdwijnt die informatie niet maar nestelt de informatie zich juist steviger in het geheugen.


  • Een handdoek kun je wel uit een lade halen maar je eigen naam kun je niet uit je geheugen halen.

  • De handdoek in de lade verandert niet maar informatie in het geheugen verandert per definitie wel, zo zal verderop blijken.

  • Een ladekast kan niets nieuws produceren, alleen dat wat er al was. De sterke kant van de (menselijke) hersenen is juist creativiteit: nieuwe verbanden leggen waardoor iets nieuws ontstaat.

  • En dan tot slot. In de hersenen zijn duidelijk plekken aan te wijzen die zich richten op bewegen, taal, waarnemen en denken.


  • Het blijkt dat metaforen voor het geheugen geen inzicht geven in de wijze waarop het menselijk geheugen werkt en hoe te onderwijzen.
    Naar top.



    In een netwerk linken De hersenen zijn een systeem van verbindingen en niet een systeem van opgeslagen elementen Nieuwe kennis wordt gekoppeld aan bestaande kennis in het netwerk. Het geheugen is geen ladekast maar meer een stratenplan.De hersenen leggen een koppeling op basis van frequentie van een doorlopen route en niet op basis van de frequentie van een geïsoleerde associatie zoals instampen veronderstelt. Verder hebben hersenen een voorkeur voor vreemd en afwijkend. Vreemd en afwijkend is gevaarlijk heeft de evolutie geleerd. Hoe gekker/afwijkender, hoe gevaarlijker de situatie is en dus hoe zorgvuldiger de hersenen de informatie verwerken (o.a. onthouden). Ezelsbruggetjes zijn per definitie logisch-dom maar hersen-slim omdat ze een gekke en afwijkende link leggen.De hersenen leren niet logisch. Wat maakt het nu uit of je woordjes boven water leert en reproduceert of onder water? Voor de hersenen kennelijk wel. vonden dat context-dependent memory er voor zorgt dat 46% meer onthouden wordt. Wat onder water geleerd wordt, wordt ook onder water beter gereproduceerd.
    Naar top.



    Leren als linken verklaart veel Herinneren is dus tamelijk ongecontroleerd linken leggen. Herinneren is dus een reconstructie. Daarbij kan gemakkelijk wat fout gaan. Wat we herinneren is niet wat er gebeurd is. Herinneren als reconstructie verklaart wat met andere metaforische modellen (instampen, ladekast) van het geheugen niet te begrijpen is.
     
    Hoe kan dat? De verkeersborden zijn er in gestampt, het examen is gehaald, jarenlang zijn dagelijks de verkeersborden gebruikt en weg is de kennis. De conclusie van de ANWB is: voorlichten en (ANWB)­herhalings­cursus­sen zijn nodig. Een opmerkelijk conclusie omdat de resultaten juist laten zien dat cursussen níét werken.

    Met een constructief netwerkmodel van het geheugen zijn de resultaten niet alleen te begrijpen maar is het ook mogelijk verkeersborden te maken
    Consistente (netjes geconstrueerde) getuigenverklaring zijn onbetrouwbaarder dan inconsistente getuigenverklaringen heeft de psycholoog Wagenaar laten zien geeft de volgende voorbeelden van verzinsels van de hersenen die de werkelijkheid zijn voor de eigenaar van de hersenen.

  • Hallucinaties (o.a. bij deprivatie van stimuli).

  • Religieuze verschijningen (na lange eenzaamheid voor meditatie).

  • Neglect. Op de vraag: Til je (verlamde) arm even op. antwoorden de hersenen van een patiënt met een neglect (zich niet bewust zijn van een verlamming) zonder medeweten van het bewustzijn van de patiënt antwoorden de hersenen ijskoud: Die moet rusten.
  • Fantoomsensaties.

  • Zonder medeweten van de patiënt fantaseren zijn hersenen er van alles bij voor een ’kloppend’ verhaal(pag.189).
    Naar top.



    Leren door linken Het onderwijs kan uitgaan van instampen in een ladekast. De hersenen zijn slim genoeg om zich daar aan aan te passen. Maar dat kost veel moeite, is niet leuk en kan leiden tot mislukken. De hersenen krijgen dan de schuld en hebben dislexie, discalculie of missen een knobbel.Je zou ook kunnen zeggen dat het onderwijs dispsychologie heeft. Dat houdt in: zich niets aantrekken van de wijze waarop de hersenen leren. Toch zijn het uiteindelijk de hersenen die bepalen of en wat er verbonden (geleerd) wordt en niet het onderwijs.
     
    Geen linken aanbieden

    Onderwijs kan leerlingen zélf de juiste linken in hun hersenen te laten zoeken (discovery learning, leren door trial and error en Van je fouten moet je leren.).


    Deze zoek-het-zelf-maar-uit-onderwijsmethoden zijn comfortabel voor het onderwijs en riskant voor de hersenen. Er komen namelijk foute geheugenroutes in de hersenen. Krijg die er maar eens uit. Lukt het niet dan krijgt het leren en de te leren inhoud een negatieve emotionele associatie. Krijg ook die er maar eens uit.
     
    Laat onderwijs geen foute linken aanbrengen

    Concreet betekent dit dat leerlingen pas een dictee mogen krijgen wanneer zeker is dat zij alle woorden goed schrijven. Bijvoorbeeld omdat zij het woord 50 keer gelezen en geschreven hebben.
    Verder betekent dit concreet dus niet leren door het maken van multiple choice vragen. Bij multiple choice gaat een deel van de leertijd naar stof die de leerling al beheerst. Daar heeft de leerling niets aan. De stof die hij niet beheerst (de foute antwoorden) komt er een foute link in de hersenen. Daar heeft de leerling ook niets aan. Dus niet:
    Hoeveel fietsers mogen naast elkaar rijden?
    1) Fietsers mogen niet naast elkaar rijden.
    2) Twee fietsers mogen naast elkaar rijden.
    3) Drie fietsers mogen naast elkaar rijden.
     
    Beter is het de vraag eerst aan te bieden met alleen het juiste antwoord. Het goede antwoord moet dan linken krijgen die foute antwoorden niet hebben. Dit is vooral van belang wanneer de leerlingen automatisch het foute antwoord zouden kiezen. Dus bij de verkeersregel: Maximaal twee fietsers mogen naast elkaar rijden.
    Verbale steun link: Met drie naast elkaar ben je de sigaar.
    leren multiple choice En ook een visuele steunlink.

     
    Wanneer de kennis net nog niet vergeten is nog even herhalen/toetsen. Eventueel met multiple choice waarbij de foute alternatieven duidelijk fout zijn. Eventueel veel later, wanneer de kennis net nog niet vergeten is, weer herhalen, eventueel met alternatieven die minder duidelijk fout zijn. Worden er toch fouten gemaakt dan de eerste aanbieding aanpassen. Zo is onderwijzen en professie en leren een makkie. Het voordeel van multiple choice is wel dat voor het maken en beoordelen van die vragen geen inhoudelijke en psychologische kennis nodig is. Dit leidt overigens tot vragen die meer taalvaardigheid meten dan inhoudelijke kennis. De leerling heeft het idee dat hij zich zo goed voorbereid op de toetsing. Voor onderwijzen is leren door multiple choice een makkie en voor het leren een taaltombola.
     
    De te leren vaardigheid verleiden door deze met een link zichtbaar te maken

    Andere onder­wijs­methoden proberen het maken van fouten te voorkomen door een volgende stap aan te bieden, zoals mastery learning, ankerideeën (Ausubel) en de zône van naaste ontwikkeling in de Russische psychologie.


    De volgende leerstap moet zo zijn dat de leerling de volgende stap kan zien en dus geen fout kán maken. Kortom: foutloosleren. Maakt de leerling toch een fout dan is het het ónderwijs dat een foute leerstap aangeboden heeft.

    Er blijkt veel vakmanschap voor nodig om de hersenen te verleiden een gewenste route te nemen. De last van leerkrachten is tegenwoordig zo groot dat er geen ruimte meer is voor dat vakmanschap. Dat geldt trouwens ook voor psychololgische kennis die nodig is voor ontwerpen van apparaten.


    Wat betekent het dat het onderwijs de linken naar de volgende leerstap bereikbaar moet tonen?

  • De vraag voor politici en ouders moet niet zijn: Wel of niet (Cito)-toetsen na acht jaren basisschool? Het onderwijs moet na elke handeling van de leerling controleren of het de juiste leerstap aangeboden heeft. Dit is dynamisch-nu-denken.
  •  
    Linken tussen domeinen

    Het Franss woord voor tuin is jardin. Alsmaar instampen tuin is jardin leert moeizaam. Leren verloopt eenvoudiger door verbinding te leggen met wat in het geheugen bekend is.
    Bijvoorbeeld:

  • Het Nederlands kent een verbastering van het Franse jardin in boomgaard.
  • Amsterdamse leerlingen kan verteld worden dat de wijk de Jordaan zijn naam ontleent aan een tuin aan de Elandstraat die ooit voor de vele Franse vreemdelingen diende als oriëntatiepunt.
  • Utrechters kennen de straatjes de Donkere en de Lichte gaard, ooit de boomgaard van de Bisschop van Utrecht.
  • Ook het Duitse Garten en het Engelse Garden hebben verband met jardin.
  • In de schuur staat misschien tuingereedschap van Gardena.
  •  
    Linken tussen vermogens

    Bewegen, taal en waarnemen (visueel en auditief) zijn sterk met elkaar verbonden. Speerwerpen vraagt een goede samenwerking tussen motoriek en waarnemen.

    Leerstof kan dus linken krijgen met verschillende vermogens.

  • Bij het woord franse woord ’jardin’ hoort een plaatje. Niet zo maar een plaatje omdat een plaatje moet maar een maffe cartoon van een jaarlijks diner. De visuele hersenen doen dan ook aan het herinneren mee.

  • Rijm helpt onthouden omdat rijm verbindingen legt met de verbale hersenen. Ook onzinnige verbindingen. Daarom antwoorden velen vork op de vraag: Ork, ork, ork soep eet je met een ....

  • Wiskunde is moeilijk omdat Wiskunde is vooral moeilijk wanneer het wiskunde-onderwijs bestaat uit alleen abstracte formules (zoals bij instampen van sommen) en er geen passende concrete visualisering van de formules zijn.

  • Een van de strategieën van geheugensporters is visualiseren van niet-visuele informatie. De naam Kowalski laat zich visualiseren als een koffer die over de wal skiet. Een wat raar beeld maar, zoals gezegd, dat maakt het leren juist gemakkelijker. Rechts een visualisering om een pincode te onthouden. Geheugensporters gaan daar heel ver in.
  • leren onthouden vergeten instampen
    De pincode 3028 in beelden wordt eenvoudiger onthouden dan zonder beelden (drietand voor 3, ballon voor 0, zwaan voor 2 en een sneeuwpop voor 8).
  • Je kunt sommen als 2+3 ook linken aan beelden zoals:
    leren rekenen basisschool sommen optellen  leren rekenen basisschool sommen optellen
    De associatieve wet wordt dan zichtbaar (2+3=5, dat weet ik, ik zie nu dat 3+2 ook vijf is. Dat hoef ik dus niet opnieuw op mijn vingers uit te rekenen.).
  • Een muzikale leerkracht kan de rekenkundige handelingen met trommels auditief verbeelden. Niet een beat er onder omdat een beat er onder moet maar een beat die laat horen hoe je de rekenhandeling doet.
    Een ICT leerkracht kan van het geheel een animatie maken die een gamer designer leuk kan maken. De sommen worden dan gelinkt in verschillende delen van de hersenen en dat geeft een stevig fundament.
    Het leren verloopt moeiteloos, foutloos en met een creatieve professionele rekenmeester zelfs leuk.
     
    Linken aan bekende schema’s

       

      Het effect van linken is niet alleen beter leren

  • De emotie, de baas van de hersenen, zal bij een goed en slimmer opgeloste rekenopgave ook het rekenen positief associëren. Door framing wordt rekenen dus leuk.
  • Linken snijdt aan twee kanten. In de gegeven voorbeelden verhogen ook de kennis van geschiedenis en muziekale vaardigheden.
  • Een ander voordeel is dat testen en examens niet nodig zijn. Het onderwijs weet immers zeker dat er geen fouten gemaakt worden.

  • Naar top.



    Leren door verkorten Wat geldt voor kennisverwerven geldt ook voor het verwerven van vaardigheden. Ook het verbeteren van vaardigheden is vinden van efficiëntere en kortere wegen door het netwerk. Efficiënt wil zeggen sneller, minder kans op fouten en breder toepasbaar.In de Russische leerpsychologie is leren: verkorten van handelingen. Gal’perin spreekt van een verkorte handeling wanneer niet meer alle deel­handelingen volledig worden uitgevoerd, maar verkort zijn, zodat bepaalde schakels worden overgeslagen of slechts vluchtig aangeduid Dit is slechts één vorm van verkorten van het oplossing­sproces, namelijk het versnellen van een bepaalde serie handelingen onderscheidt minstens drie vormen van verkortingen.
    Verkortingsvormen zijn:
    1) Verkorting bij perceptuele classificatie
    Onmiddellijk zien dat twee objecten in een bepaald opzicht gelijk zijn, na een fase waarin de objecten uitgebreid met elkaar vergeleken werden.

    2) Vermindering van het aantal controlepunten vooral bij motorische vaardigheden
    Dit is te zien bij de motorische handelingen van autorijden.

    3) Inzichtelijke verkorting
    Verkorting door ontdekking van een kortere weg tot het doel.
    Voorbeelden van verkorting van de handeling
    x
    Psychologie leren verkortenleren verkeersborden rijexamen toekomst

    leren onderwijzen opleiden handelingen verkorten instampen memoriseren

    Psychologie leren verkortenleren onderwijzen tellen optellen aftrekken rekenen op de basisschool

    Psychologie leren verkortenleren onderwijzen tellen optellen aftrekken rekenen op de basisschool

    Naar top.



    Leren in de toekomst
    technology driven?
    De leerpil?

    Echt nieuws is dat niet. Media publiceren dat soort berichten graag. Ook berichten over leerpillen zijn populair. Pillen kunnen mensen gezonder maken. Gezonde mensen kunnen beter leren. Dus de leerpil vervangt binnenkort de Engelse les.
    Elektronisch downloaden

    Elektronische technieken staan dichter bij de eveneens elektronische werking van de hersenen dan chemische technieken. Motorisch en zintuiglijk zijn er successen maar het downloaden van een taal zal, indien ooit mogelijk, nog wel even op zich laten wachten.
    Naar top.



    Leren in de toekomst
    psychology driven?
    Je kunt die beloften ook nu realiseren en wel met de psychologie. De geheugen­kampioenen beschikken niet over superhersenen en zijn geen getallenkunstenaars zoals dat in de media heet maar gewone mensen die dezelfde hersenen hebben als ieder ander. Het verschil zit niet in de hersenen maar, net als bij elke wereldkampioen, in een goede strategie en training, veel training. Dat hoort het volk niet graag. Mogelijk kunt u zich de hierboven op vreemde wijze gevisualiseerde Poolse naam of pincode nog herinneren. Het zijn mooie woorden: Leren door (zelf) doen, van je fouten moet je leren, discovery learning, etc. Ze klinken als muziek in de oren van het limbische systeem. De ratio wordt daardoor niet gehoord: Zijn de mooie beloften geen alibi voor het ontbreken van kennis van het leerproces? Psychology driven leren is geen rocket science maar wetenschap die al decennia oud en stabiel is. Dat leert de geschiedenis en de evolutie.
    Lastig is wel dat moeite- en foutloosleren meer utopisch wensdenken lijkt dan een harde psychologisch en een empirische onderbouwde realiseerbare leermethode. De techniek belooft graag dat het maatschappelijke problemen oplost. Dat is ook wat het volk graag hoort. Een belangrijk voordeel van beloften is ook dat je die problemen nu niet hoeft op te lossen. Het reken-, taal- en verkeers­borden­onderwijs hoeft nu niet te veranderen. De leerpil komt er immers aan. Ook de verkeersborden hoef je niet te veranderen. Terwijl we wachten in een Ferrari tot de techniek de wensgedachte toekomst gemaakt heeft, hebben we niet in de gaten dat we rondjes rijden in een voetgangersgebied ... in een Ferrari.


    Meer psychologie voor design







    Zoeken in humanefficiency.nl



    Contact

    +31 (653) 739 750
    Parkstraat 19
    3581 PB Utrecht
    Nederland

    leonardverhoef@gmail.com
    Kamer van koophandelnummer: 39057871, Utrecht.
    Naar top.