Kijken achter de horizon, orientatie scherm autonavigatie

Kijken "achter" de horizon

Landschap- versus portretoriëntatie bij in-car navigatie

Leonard Verhoef

Verschenen in: Verkeer in beeld, 4 sep 2010, pag. 38-39.
Laatste veranderingen augustus 2010
Contact.

Eeuwen geleden was er maar één mogelijkheid voor dynamische presentaties: het podium. Een podium is breder dan het hoog is. Na het podium kwam een scherm dat een film toonde. Ook dat scherm was natuurlijk breder dan het hoog is. Net als zijn opvolger het TV scherm.

Het TV scherm werd ook gebruikt voor computers. Computers hebben dus ook een landschaporiëntatie. Dat is voor velen wel logisch maar is het ook psychologisch een goede keuze?

Naar top.

Welke route?

Voor de automobilist vertrekt kiest hij een route. Er zijn meer kenmerken van routes dan routes, dus een landschaporiëntatie is psychologisch een goede keuze, zoals in het routekeuze overzicht hier direct onder.

auto route reisplanner reizen

Een brede korte lijst, landschaporiëntatie beste keuze

Naar top.

Wanneer afslaan?

Navigeren tijdens het rijden is anders. De taak is dan niet heuristisch: kiezen uit enkele routes met veel kenmerken maar de taak is algoritmisch: een lange lijst met korte instructies uitvoeren, liefst zonder de ogen van de weg te halen. Dit verschil is zo groot dat we het eerste doen met de hippocampus en het tweede met een ander deel van de hersenen: de caudate nucleus. Ook voor de ogen is het verschil groot. Bij instructies opvolgen past een portretoriëntatie het best, zoals in de lijst hier rechts.

Bij een smalle lange lijst is portretoriëntatie de beste stand

Het scherm staat in de ’binnenkort tanken’ mode.
De automobilist kan zien dat hij over 46 km kan tanken (in België, dus goedkoper), naar het toilet kan en zijn kinderen kan uitlaten. Bovendien zal de file na Antwerpen dan verder afgenomen zijn.

Zo’n lijst met instructies is smal en lang en dat is de vorm van een portret. Bij autonavigatie systemen is gebruikelijk een landschappresentatie zoals de figuur rechts laat zien. Een lange smalle tabel op een breed kort scherm is dus een verkeerde keuze, vooral omdat de tabel tijdens het rijden gebruikt wordt. De automobilist moet zijn ogen op de weg houden en het scherm moet aan de hoogte waarnemingspsychologische eisen voldoen. Het rechter deel van het scherm is leeg terwijl het scherm een deel van de tabel niet toont.

Naar top.

Een realistisch landschapgeoriënteerd planningscherm

De oriëntatie is zoals gebruikelijk: landschap. De regels van het perspectief bepalen de afmeting van de informatie. Informatie ver weg is klein en onleesbaar. De automobilist kan niet zien wat er achter de horizon is.

Bron: Tom Tom, 2010.

Wanneer stoppen?

De automobilist moet weten wanneer hij moet afslaan. Ook moet hij tijdens het rijden plannen wanneer te stoppen. De automobilist wil tanken vlak vóór zijn brandstof op is en hij wil met lunchtijd stoppen bij een restaurant. Handig is dat gelijktijdig te doen. Hij moet beslissen waar te stoppen: bij de eerstvolgende of bij de daaropvolgende mogelijkheid. Een lijst die kijkt achter de horizon kan dat goed tonen. Rechts is te zien hoe belangrijk het is achter de horizon te kunnen kijken.

Dit bord behoedt automobilisten voor een ernstige planningsfout achter de horizon

Bron: onbekend

Het scherm moet geen realistische wolken boven de horizon tonen en tankstations conform de wetten van het perspectief achter de horizon verbergen. Het scherm moet de positie van een tankstation en een restaurant tonen volgens de psychologische wetten van de leesbaarheid, begrijpelijkheid en de taak van de automobilist. Stops plannen is niet kijken naar wolken. Plannen is kijken achter de horizon, zoals verschillende figuren op deze pagina laten zien. Rechts bijvoorbeeld hoe een machinist van een hoge snelheidstrein achter de horizon kijkt.

Naar top.

Een abstracte portretgeoriënteerd planningsscherm

Een experimenteel ontwerp voor routeplanninginformatie voor machinisten van hogesnelheidstreinen (ETCS).
De oriëntatie is portret uiteraard. Niet de regels van het perspectief bepalen de afmeting van informatie maar de regels voor leesbaarheid. Informatie op grote afstand is wel leesbaar en de machinist kan ook achter de horizon kijken.