Bewegwijzeraars moeten meer egocentrisch werken

Bewegwijzeren is visueel Design. Maar navigeren en plannen is vooral denken. Hoe cognitief design visueel design kan leiden.



  Bewegwijzering ontwerpen is kiezen van het juiste lettertype, de goede kleur­stellingen en pictogrammen. Deze combineert de ontwerper tot mooi design. Het accent ligt op wat je ziet. Naast de waarneming bepaalt ook het denken van de reiziger het ontwerp van bewegwijzering. Wat het denken betreft lijkt de bewegwijzering er te zijn voor opdrachtgever. Dat is vreemd want die weet over het algemeen wel waar zijn trein of weg naar toe gaat. treinenaanwijzer, halaanwijzer, amsterdam centraal station Treinenbord Amsterdam CS
Alle treinen staan op één bord en dat bord staat op een centrale plaats. Reizigers komen echter van alle kanten en lopen niet alleen langt dit bord..

Bron: Amsterdam CS, omstreeks 1995


Centrale strategie is passé

Vroeger kruisten het noord-zuid en het oost-west autoverkeer elkaar op één punt: de (voorheen) rotonde Oudenrijn. Vroeger kwamen ook alle treinreizigers door één centrale ingang in één centrale hal. De vertrekborden van het oude Schiphol en het oude Amsterdam CS sluiten aan bij deze centrale strategie (zie fig. rechts).

Maar op Amsterdam Centraal en Schiphol komen de reizigers tegenwoordig van meer kanten, zijn er meer bestemmingen en hangen overal vertrekborden. Amsterdam CS, Schiphol en knooppunt Oudenrijn kunnen niet zonder bewegwijzering. Het gemakkelijkst voor de bewegwijzeraar is uit te gaan van de techniek, de verbinding, coderingen, management structuren en de infrastructuur. Het gemakkelijkst voor de reizigers is uit te gaan van zijn bestemming.
Naar top.

Niet technisch bewegwijzeren voor de technici...

In het denken van bewegwijzeraars is de techniek prominent aanwezig. Typische technisch bewegwijzeren is verwijzen naar architectonische kenmerken zoals torens, verdiepingen en de transport­techniek. De vervoerstechniek is duidelijk zichtbaar in de OV-­bewegwijzering zoals het Amsterdamse bord hieronder laat zien. Het is begrijpelijk dat dit technische denken doorklinkt in de bewegwijzering. Woord en beeld vertellen bijvoorbeeld het technische verschil tussen onder- of bovengronds, maar voor de reiziger is de techniek niet relevant. Bij een technische bewegwijzering moet de reiziger de techniek begrijpen en deze vertalen naar zijn bestemming. De figuur rechts laat zien dat daarbij veel kan mis gaan.
Klassieke stationsbewegwijzering Amsterdam CS

a) De pictogrammen geven het technische hoe aan: Onder de grond, met of zonder bovenleiding en over het water.


b) Misverstanden door technisch nautisch denken

De ontwerper vermoedt dat de reiziger zijn tekening van een boot niet begrijpt en heeft erbij geschreven dat het een boot is. Zijn vermoeden is juist, maar zijn tekst
boot lost het probleem niet op. Hij heeft de voorkant van een asymmetrische hoge boot getekend: een zeeboot. Maar het IJ wordt niet overgestoken met een zeeboot maar met een platte boot die in de lengte symmetrisch is: een veerpont. De reizigers voor passagiers­zeeboten moeten de andere kant op. Bij Amsterdam CS zijn er ook aanlegplaatsen voor party-, rondvaart-, passagierszeil-, passagiers­draagvleugel- en taxiboten. Alleen passagiers voor ponten, draagvleugel­boten en binnenvaart cruises moeten het bord zeeboot volgen.

Bron: bewegwijzering Amsterdam Centraal station 2008.
bewegwijzering, pictogrammen, ns, amsterdam centraal
... maar geografisch voor gebruikers De geografische bestemming van de zeeboot in de bewegwijzering op Amsterdam CS ( zie fig. rechts) is Amsterdam Noord, de draagvleugelboot gaat naar IJmuiden en de watertaxi naar de Amsterdamse grachten. pictogram amsterdam centraal pont veerboot

Een zeeboot voor de pont over het IJ

Amsterdam Noord is duidelijker dan een zeeboot.

Bron: Amsterdam CS, 2010

Technische vervoersinformatie versus bestemmingsinformatie in woorden en beelden.



Naar top.

Coderingen in bewegwijzering

Als er veel keuzen zijn dan is een specificatie nodig, bijvoorbeeld een code voor vlucht-, trein-, terminal- of perronnummer. Codes zijn voor de bewegwijzeraar kort; deze kunnen zij gemakkelijk op borden zetten. Mensen kunnen codes echter slecht lezen omdat zeer kleine visuele details zeer grote verschillen kunnen betekenen: het verschil tussen lijn 7 en lijn 1 is groot, maar het visuele verschil erg is klein. Ook kunnen mensen inhoudsloze codes slecht onthouden omdat zij een code niet aan bekende kennis kunnen koppelen. Wagenaar en Visser (1979) vonden dat automobilisten wegnummers zon tienmaal slechter kennen dan de belangrijkste plaatsnamen. Op Schiphol hebben de kortparkeergarages geen code maar een typisch Hollandse aanduiding, zoals Tulp of Klomp. Dit is beter dan een inhoudsloze code, maar de gekozen clusterbegrippen  (typische Hollandse objecten) leiden tot verwarring. De reiziger onthoudt wel dat zijn auto staat bij iets typisch Hollands, maar weet niet meer of het nu tulpen of klompen zijn.



Bewegwijzeren voor marketing Door privatisering en de behoefte van het management aan een duidelijke company and product identity (Pine & Gilmore, 1999), gebruikt men bewegwijzering voor marketing doelen (zie fig. rechts). Op deze wijze kan de OV-reiziger echter gemakkelijker zien wie hij aansprakelijk moet stellen voor een vertraging, dan waar daadwerkelijk zijn trein staat. Automobilisten hebben geen last van bedrijfsnamen. Rijkswaterstaat toont zichzelf niet prominent in bewegwijzering. brussel midi, pictogrammen, treinenBewegwijzering voor marketing

Mooie namen en mooie plaatjes voor de bedrijven die internationale treinen rijden: Railteam, Eurostart, Thalys, TGV en ICE. Moet de reiziger voor Amsterdam rechtdoor of naar rechts?

Bron: Brussel zuid, 2010.
Naar top.


Infrastructureel bewegwijzeren

Een bewegwijzeraar ontkomt niet aan enige dienstregelingtechnische informatie. Een onderscheid in een stoptrein en overslager (IC, sneltrein/snelbus) is om logistieke redenen onontkoombaar. Met de Stundentakt en een systeem dat slechts bestond uit Intercity's en stoptreinen, belastte de NS-dienstregeling geheugen van reizigers minimaal. Bewegwijzeraars overschatten de specifieke kennis die reizigers moeten hebben om hun bewegwijzering te begrijpen. Met de eenvoudige NS dienstregeling wist in 1984 toch 27 procent van de infrequent reizigers niet of zij met een stoptrein of een intercity zouden reizen (Verhoef, 1984).



Egocentrisch denken als oplossing In het denken van bewegwijzeraars staan techniek, coderingen en de marketing van het bedrijf dus centraal. Maar als een reiziger moet weten dat hij bovengronds met een hogesnelheidstrein (de Thalys met treinnummer 123) naar Brussel moet, dan is de belasting van het bewegwijzeringsysteem en het werkgeheugen minstens viermaal zo groot, dan wanneer de reiziger alleen bordjes Brussel moet volgen. Deze niet-bestemming georiënteerde bewegwijzering vloeit voort uit het allocentrisch denken van de bewegwijzeraar.
Meer voorbeelden van het werkgeheugen in het dagelijks leven

Mensen oriënteren zich echter egocentrisch.

  • Een afslag naar rechts is gemakkelijker te nemen wanneer bestemming rechts van je ligt, dan een afslag naar rechts voor een bestemming die links ligt. Dit laatste gaat tegen de richtingsintuïtie in.

  • Uit fysiologisch onderzoek blijkt dat mensen zich egocentrisch oriënteren. OV-reizigers, automobilisten en ratten denken niet in verbindingen maar in richtingen (Dudchenko, 2010).

  • Daar komt nog bij dat de reiziger aan verbindingsinformatie niet genoeg heeft. Hij moet ook weten welke van de twee richtingen van een verbinding hij moet kiezen. Geeft de informatie alleen de verbinding weer zoals in de figuur hiernaast (lijn 1, A10) dan kan de reiziger zich 180º vergissen.
  • snelweg, bewegwijzering, ringweg, a10 A10 is een verbindingscodering voor rondweg

    De automobilist weet niet of hij links of rechts af moet wanneer hij de A10 moet volgen.

    Bron: Oprit rondweg A10 om Amsterdam bij IJburg, 2009.
    motorway ringroad traffic signWat betekenen de twee elipsen linksboven:
  • Deze rijbaan leidt naar de rondweg.

  • Deze weg is de rondweg.

  • U rijdt met de klok mee.

  • U rijdt tegen de klok in.

  • Bron: Frankrijk, Caen, 2013.
    De pijl in het vluchtwegpictogram maakt duidelijk dat het om 'er uit' gaat. Het is verstandig ook bij de afbeelding uit te gaan van de richting van het ik. Dat doen de pijlen in de vluchtpictogrammen in de figuur rechts. Zij draaien mee met het ik. Ook de richting van het afgebeelde voertuig en de richting die zijn passagier moet nemen om bij het voertuig te komen moet gelijk zijn om misverstanden te verminderen (zie fig. rechts).. bewegwijzering, pictogrammen, ns, amsterdam centraal
    De pijl geeft aan: eruit en die kant op voor eruit.

    De bus gaat een andere richting op dan zijn reiziger moet.
    Eskimos zijn nomaden die leven in een wit landschap met weinig markante punten en zonder bewegwijzering. De reistaal van de Eskimo is egocentrisch: als hij van Duitsland naar Italië reist noemt hij de Alpen de Italiaanse bergen. Als hij weer teruggaat heten diezelfde bergen de Duitse bergen (Aporta, 2004).
    De NS en de Parijse metro doen hetzelfde. Zij hebben geen verbindings­bewegwijzering maar eindbestemmings-bewegwijzering. Op de borden staat de trein met als eindbestemming Maastricht of Porte de Clignancourt.
    Naar top.


    Niet kennis verbergen maar aanbrengen

    Bewegwijzeraars verantwoorden hun denken met het argument dat de geografische kennis van reizigers slecht is. Reizigers hebben dan misschien een slechte algemene geografische kennis, de geografische kennis van de eigen bestemming is wel goed. Voor treinreizigers geldt dat maar 2 procent onvoldoende geografische kennis heeft om zijn bestemming grof op een landkaartje aan te kunnen geven. Maar zelfs als de geografische kennis slecht is, moeten bewegwijzeraars reizigers niet dom houden en ze een toevallige code voor hun systeem leren. De code A10 houdt de automobilist dom. Hij moet zelf ontdekken en onthouden dat de A10 een rondweg is, of hij op de rondweg rijdt of dat hij naar de rondweg toe rijdt. Ook kan hij niet zien of hij clockwise of anti-clockwise gaat rijden (zie bovenstaand figuur toegang A10). De figuur rechts toont dezelfde situatie, maar dan met een bord dat de automobilist slim maakt: hij hoeft niets te leren, maar heeft wel inzicht in zijn geografische positie.  bewegwijzering naar treinen op gare du nord Pictogram voor rondweg

    Het pictogram voor rondweg maakt de automobilist slim

    Bron: Verhoef-Holslag rondwegen pictogrammenset


    Inhoudelijke bestemmingen

    Naast geografische bestemmingen kan de bewegwijzering ook inhoudelijke bestemmingen tonen. Aanvankelijk stond bijvoorbeeld alleen Schiphol op de borden van Amsterdam CS. Het reisinformatiesysteem van de NS is immers bestemmingsgeoriënteerd.

    Het bleek echter dat 61 procent van de reizigers die het perron voor Schiphol zoekt, vraagt naar the Airport (Verhoef, 1989). Met de vermelding 'Airport' heeft men het aantal reizigersvragen en daarmee het aantal informatrices verminderd.

    Voor passagiers van boten die bij Amsterdam Centraal aanleggen zijn inhoudelijke bestemmingen: cruises, traditionele zeilvaart, rondvaarten en partyschepen.
    Naar top.

    Geen bewegwijzering meer

    Bestemmingsgeoriënteerd beweg­wijzeren heeft dus de voorkeur maar is niet altijd mogelijk. Je kunt op elk bord niet alle eindbestemmingen van alle reizigers plaatsen. De menselijke hersenen bieden hier uitkomst. De hersencellen van mensen en ratten reageren sterker op landmarks in de periferie dan in het centrum.

    Op één centrale kerktoren in een stad kan een reiziger zich niet oriënteren. Hij weet ongeveer hoever hij van het centrum is maar hij weet de wind­richting van de toren niet. In de stad is een kerktoren een kompas zonder magneet. De hersencellen zijn slim en kiezen voor een decentrale strategie.

    Met drie toegangspoorten aan de rand van de stad kunnen hersenen de slimmere decentrale strategie toepassen. Daardoor kunnen zij zich perfect oriënteren. De hersenen kunnen met een driehoeksmeting de (wind)richting van de bestemming bepalen en door de hoge resolutie die dat geeft kunnen de hersenen redelijk nauwkeurig de afstand tot en de richting van een bestemming bepalen. De figuur rechts toont een Belgische bewegwijzering die daarbij aansluit en de figuur hieronder toont een plattegrond die daar goed bij aansluit.

    hoefijzer plattegrond
    Decentrale plattegrond

    Een decentrale plattegrond sluit aan bij de werking van de hersenen.

    ringweg leuven afslagen
    Decentrale bewegwijzering

    De hersenen zoeken naar punten in de periferie, bijvoorbeeld (stads)poorten en niet naar punten in het centrum, zoals een kerktoren.

    Bron: Leuven, 2004

    Het kan nog slimmer. Op Manhattan staan de straten loodrecht op elkaar en zijn zij oplopend genummerd. Dat is aantrekkelijke voor gebruikers. Een blinde die tot honderd kan tellen, die kan zonder kaart elke straathoek vinden.


    Toekomstmuziek

    Voor bewegwijzeraars is het lastig een statisch bordje te ontwerpen met een eenvoudige boodschap zoals: Linksaf voor uw bestemming.  Inmiddels zijn de bordjes dynamisch en zijn bestemmingen een complexe infrastructuur en dienstregeling. Complex voor de bewegwijzeraar ten minste.In de toekomst wordt het voor de reiziger heel eenvoudig. Een Engelsman volgt op Schiphol gewoon de bordjes Londen. Bij Hoek van Holland merkt hij waarschijnlijk dat hij met de boot gaat. Zijn dynamische bordjes leiden hem naar de boot omdat een vulkaanuitbarsting vliegen onmogelijk maakt en de trein naar Londen vol zit. Technology independent transport.Voor het zover is moeten bewegwijzeraars nog wel even de weg naar de cognitieve psychologie vinden om egocentrisch te leren denken.
    Naar top.

    Literatuur

    Aporta, C. , (2004). Routes, trails and tracks: Trail breaking among the Inuit of Igloolik Inuit Studies. Vol. 28, no 2 pag. 3-38.

    Dudchenko, P.A. , (2010). Why people get lost, The Psychology and Neuroscience of Spatial Cognition. Oxford: Oxford University Press.

    Pine, J. & Gilmore, J.H. , (1999). The Experience Economy Work is theatre & every business a stage. Boston: Harvard Business School Press.

    Verhoef, L.W.M. , (1984). Welke informatie moet op een treinaanwijzer staan? Utrecht: NV Nederlandse Spoorwegen, PZ 2.4. /CAE rapport no 349c.

    Verhoef, L.W.M. , (1986). Het sorteren van reizigers Problemen van en oplossingen voor de 'sluis' in de hal van Amsterdam CS. Utrecht: NV Nederlandse Spoorwegen, Pz 2.4. projekt nr 956.

    Verhoef, L.W.M. , (1989). Landkaarten in informatie voor reizigers Utrecht: NV. Nederlandse Spoorwegen afd. Pz 2.4.

    Wagenaar, W.A., & Visser, J.G. , (1979). Public knowledge of the road network in Holland Soesterberg: TNO. no Report no. IZF 1979-C2.

    Naar top.


    Meer denkpsychologie voor public info design


    ContextTitle




    Public infowayfinding signing

    Public infohistory futur train and public transport ticket vending machines

    Public infopublic transport space structure wayfinding signposting

    Public infodesign company logo icon pictogram

    Public infodesign company logo aegon icon pictogram

    Public infosignposting wayfinding signing arrows

    Public infopublic transport space structure wayfinding signposting

    Public infopublic transport space structure wayfinding signposting

    Public infowayfinding signposting signing

    Public infobewegwijzering borden icons pictogrammen verdwalen

    Public infoleren verkeersborden toekomst rijexamen psychologie

    Public info public transporttrain ticket vending machines

    Public info public transportNaming public transport lines for passengers

    Public info public transportpublic transport information on dynamic panels

    Public info public transportcompany identity en marketing versus noodzakelijke reizigers informatie

    Public info public transportmarketing company identity

    Public info public transport

    Public info public transportdelay announcement departure public transport dynamic indicator

    Public info public transportpublic transport dynamic indicators history future

    Public info public transportpublic transport dynamic indicators history future

    Public info public transporticonen pictogram beelden op verkoopautomaten

    Public info public transportopenbaar vervoer vertrektijden dynamische panelen vertraging verstoring

    Public info public transport ovchipuser experience questionaire research

    Public info public transport ovchipov-chipkaart in-checken out-checken

    Public info public transport ovchipov-chipkaart check-out check-in

    Public info road trafficTom Tom infographics car navigation

    Public info road trafficother train accidents level crossings

    Public info road trafficNaming ring roads

    Public info road trafficcar park indicators

    Public info road trafficwrong way driving traffic signs

    Public info road traffictom tom navigatie auto

    Public info road trafficleren verkeersborden toekomst rijexamen psychologie

    Public info waterwaypictogram muster station assemply point IMO ferry signing

    Public info waterwayvaarweg verkeersborden aanleggen watersport



    Naar top.



    Behalve psychologie voor public info design ook psychologie voor:

    ects

      ERMTS hoge snelheidstrein hsl ATB experimenteel interface voor machinist ERMTS high speed train control driver mmi ERMTS hoge snelheidstrein hsl ATB experimenteel interface voor achinist ERMTS hoge snelheidstrein hsl ATB experimenteel interface voor achinist 






    gui



    x Invoer Morsesleutel Toekomst        multidimensionaal graphic   






    icon design



      3-d, perspectief,drie-dimensionaal verkeersbord toekomst parkeerverbod verkeersbord toekomst verboden inhalen verkeersbord toekomst maximum snelheid bepaalde 






    psychologie



    helderheid voor betrouwbaarheid hersenen limgisch systeem en cortex aandacht trekken en aandacht sturen gebruik van de kleuren rood oranje en geel gevoeligheid van het oog voor kleuren humunculus mensmetafoor een mens in de zaadcel 






    public



     NS treinkaart automaat b100 betalen openbaar vervoer NS treinkaart automaat b8060 betalen openbaar vervoer  IMO international maritime organisation muster station sign plattegrond IKEA water vaar verkeersbord maximaal hoogte water vaar verkeersbord maximaal drie dik aanleggen water vaar verkeersbord maximale doorvaart hoogte 3 meter experimenteel vertrektijden bord openbaar vervoer structuur openbare ruimten experimenteel vertrektijden bord openbaar vervoer atb etcs snelheidsbeheersing aandacht trekken water vaar verkeersbord verboden aanleggen water vaar verkeersbord maximale hoogte water vaar verkeersbord verboden 3 dik aanleggen met meer schepen trein vertrektijd perron NS CTA OV openbaar vervoer betalen ov-chipkaart toekomst grafische bestemmingen lijst metro ondergrondse lijn  structuur hoefijzer winkelcentrum 






    toekomst

              






    book

     






    rekenen

    leren rekenen basisschool MAB rekenblokken toekomst onderwijs leren lezen leren rekenen supermarkt leren rekenen basisschool tellen op de vingers aftellen leren rekenen vleksom puntsom rekenonderwijs basisschool tientallig stelsel tellen op de vingers rekenonderwijs basisschool computer diagnostiek remedial teaching graphics for quantitative data next generation 











    Zoeken in humanefficiency.nl

    Contact

    +31 (653) 739 750
    Parkstraat 19
    3581 PB Utrecht
    Nederland

    leonardverhoef@gmail.com
    Kamer van koophandelnummer: 39057871, Utrecht.
    Naar top.